
Boşanma süreci, evlilik birliğinin resmi olarak sona erdirilmesini sağlayan hukuki bir işlemdir. Türk Medeni Kanunu’na göre boşanma davası, çekişmeli veya anlaşmalı şekilde gerçekleşebilir. Bu süreçlerden anlaşmalı boşanma, tarafların belirli konularda uzlaşarak boşanma kararını mahkemeye taşıdığı ve genellikle daha hızlı sonuçlanan bir yöntemdir. Anlaşmalı boşanmanın en kritik unsurlarından biri ise eşlerin hak ve yükümlülüklerini yazılı şekilde düzenleyen anlaşmalı boşanma protokolüdür. Bu belge, tarafların boşanma sonrası mal paylaşımı, nafaka, velayet ve tazminat gibi konularda nasıl bir yol izleyeceğini açıkça ortaya koyar. Ancak protokolün hazırlanması sırasında yapılan hatalar ya da eksiklikler, sonradan hukuki sorunlara yol açabilir.
Anlaşmalı Boşanma Protokolü Nedir?
Evliliklerini sonlandırmak isteyen eşlerin, boşanmanın maddi ve manevi sonuçları üzerinde uzlaşarak hazırladığı yazılı bir belgedir. Anlaşmalı boşanma protokolü, Türk Medeni Kanunu’nun 166. maddesine dayanır ve anlaşmalı boşanmanın gerçekleşebilmesi için zorunlu bir unsurdur. Taraflar arasında bir nevi “anlaşma metni” olan bu belge, mahkeme tarafından onaylandığında resmi bir geçerlilik kazanır ve bağlayıcı hale gelir.
Anlaşmalı boşanma protokolü, tarafların boşanma sürecini çekişmeli hale getirmeden, belirli koşullarda uzlaşmasını sağlar. Bu belge ile boşanma sonrası ortaya çıkabilecek hak ve sorumluluklar açık bir şekilde belirlenir. Özellikle velayet, nafaka, mal paylaşımı, tazminat ve kişisel eşyaların paylaşımı gibi önemli konular bu protokolde düzenlenir. Amaç, boşanma sonrasında taraflar arasında yeni hukuki ihtilafların önüne geçmektir.
Anlaşmalı Boşanma Protokolünün Temel Özellikleri:
- Yazılı Olma Zorunluluğu: Anlaşmalı boşanma davasının kabul edilmesi için protokolün yazılı olması şarttır. Tarafların sözlü beyanları yeterli değildir. Mahkemeye sunulan bu belge, hakimin denetimine tabidir.
- Her İki Tarafın Rızası: Protokol, tarafların serbest iradeleriyle hazırlanmalıdır. Eşlerden birinin baskı altında imzaladığı bir protokol mahkeme tarafından kabul edilmeyebilir. Hakim, duruşmada tarafların beyanlarını dinleyerek özgür iradeleriyle boşanmayı kabul edip etmediklerini teyit eder.
- Hukuki ve Ahlaki Değerlere Uygunluk: Protokolde yer alan maddeler, hukuka ve ahlaka aykırı olmamalıdır. Özellikle çocukların velayeti ve nafaka gibi konularda çocuğun üstün yararı gözetilmelidir. Hakim, protokoldeki maddeleri bu açıdan değerlendirerek gerekli gördüğü durumlarda değişiklik talep edebilir.
- Hakimin Onayı: Protokol tek başına boşanmayı sağlamaz. Mahkeme, tarafların anlaşmasını onayladığında protokol geçerlilik kazanır. Hakim, protokolü inceledikten sonra gerekirse düzenlemeler yapabilir veya taraflardan ek açıklamalar isteyebilir.
Anlaşmalı Boşanma Protokolü Neden Önemlidir?
- Hukuki Güvence Sağlar: Boşanma sonrası ortaya çıkabilecek anlaşmazlıkların önüne geçmek için tarafların haklarını net bir şekilde belirler. Örneğin, mal paylaşımı yapılmadığında ileride ciddi hukuki uyuşmazlıklar doğabilir.
- Süreci Hızlandırır: Taraflar protokol üzerinde uzlaştıkları için mahkeme süreci daha kısa sürer. Genellikle ilk duruşmada boşanma kararı verilebilir.
- Daha Az Maliyetli Olur: Çekişmeli boşanmalara kıyasla anlaşmalı boşanma süreci daha kısa sürdüğünden hem avukat masrafları hem de dava giderleri azalır.
Anlaşmalı Boşanma Protokolü İptal Edilir mi?
Anlaşmalı boşanma protokolü, tarafların boşanma sürecindeki hak ve yükümlülüklerini düzenleyen bağlayıcı bir belge olsa da belirli şartlar altında iptal edilebilir. Her ne kadar mahkeme onayı sonrasında geçerlilik kazansa da bazı hukuki durumlar, protokolün tamamen ya da kısmen iptal edilmesine yol açabilir. İptal sürecinde öncelikle, protokolün hazırlanma sürecindeki irade beyanı, hukuki geçerlilik koşulları ve ahlaka uygunluk gibi unsurlar değerlendirilir.
Hangi Durumlarda Anlaşmalı Boşanma Protokolü İptal Edilebilir?
- İrade Bozukluğu (Hata, Hile veya İkrah – Türk Borçlar Kanunu m.30-39): Protokol hazırlanırken eşlerden biri hata, hile (aldatma) ya da ikrah (zorlama) sonucu belgeyi imzalamışsa, protokolün iptali mümkündür. Örneğin, eşlerden biri mal paylaşımı konusunda yanlış bilgilendirilmiş ya da baskı altında kalmışsa, bu durum irade bozukluğu sayılır ve protokol geçersiz hale gelebilir.
- Hukuka veya Ahlaka Aykırılık: Protokolde yer alan maddelerden biri hukuka veya ahlaka aykırı ise hakim bu maddeyi geçersiz sayabilir. Örneğin, çocuğun velayetinin tamamen maddi çıkar karşılığında devri gibi bir madde ahlaka aykırı kabul edilir ve iptal edilir.
- Çocuğun Üstün Yararı İlkesine Aykırılık: Anlaşmalı boşanma protokolü düzenlenirken çocukların velayeti, kişisel ilişkileri ve nafaka konuları ele alınır. Ancak bu maddeler çocuğun üstün yararını zedeliyorsa hakim, ilgili hükümleri iptal edebilir ya da değiştirilmesini isteyebilir. Örneğin, velayetin bir tarafa verilmesi çocuğun eğitim, sağlık ve genel refahını olumsuz etkiliyorsa, bu hüküm iptal edilebilir.
- Mahkeme Onayından Sonra Maddi Hataların Fark Edilmesi: Protokol mahkeme tarafından onaylandıktan sonra, belgede açık maddi hatalar tespit edilirse bu maddelerin düzeltilmesi veya iptali için dava açılabilir. Örneğin, yanlış yazılan bir miktar ya da tarih hatası düzeltilerek geçerli hale getirilebilir.
- Tarafların Sonradan Anlaşmaya Varamaması: Anlaşmalı boşanma sürecinde taraflar duruşmada hâkim karşısına çıkarak anlaşmalı boşanma protokolünü kabul ettiklerini beyan etmelidir. Ancak duruşma esnasında taraflardan biri protokolü kabul etmezse veya fikrini değiştirirse, anlaşmalı boşanma gerçekleşmez ve protokol geçersiz olur. Bu durumda dava çekişmeli boşanma davasına dönüşebilir.
Anlaşmalı Boşanma Protokolünün İptali İçin Nasıl Bir Yol İzlenmeli?
- İptal Davası Açılması: Protokolde irade bozukluğu ya da hukuka aykırılık olduğunu iddia eden taraf, anlaşmalı boşanmanın kesinleşmesinden itibaren 1 yıl içinde iptal davası açabilir. Bu dava, boşanmayı gerçekleştiren aile mahkemesinde görülür.
- Davanın Sonuçları: Mahkeme, protokolün tamamen iptaline karar verebileceği gibi yalnızca hukuka aykırı maddelerin iptalini de hükme bağlayabilir. Örneğin, yalnızca nafaka ya da velayetle ilgili bir madde iptal edilirken, diğer hükümler geçerliliğini koruyabilir.
Anlaşmalı Boşanma Protokolünde Mutlaka Yer Alması Gereken Maddeler
Anlaşmalı boşanma protokolü, tarafların boşanma sonrası haklarını ve yükümlülüklerini net bir şekilde düzenleyen resmi bir belgedir. Bu nedenle protokolde yer alacak maddelerin hem hukuki açıdan geçerli hem de taraflar arasında çıkabilecek olası anlaşmazlıkları önleyici nitelikte olması gerekir. Türk Medeni Kanunu’na göre, anlaşmalı boşanmanın gerçekleşebilmesi için tarafların protokolde belirli temel konularda uzlaşmaları zorunludur. Aksi halde mahkeme protokolü onaylamayabilir ya da gerekli düzenlemeleri talep edebilir.
Anlaşmalı Boşanma Protokolünde Bulunması Gereken Zorunlu Maddeler
1. Tarafların Kimlik Bilgileri: Protokolün başında, boşanacak olan eşlerin tam kimlik bilgileri (ad-soyad, T.C. kimlik numarası, doğum tarihi) ve adresleri yer almalıdır. Bu bilgiler protokolün resmi bir belge niteliği taşımasını sağlar.
2. Boşanma Kararı Üzerine Uzlaşma: Tarafların boşanma konusunda mutabık olduklarını açıkça belirten bir madde bulunmalıdır. Bu madde, boşanma iradelerinin karşılıklı ve özgürce verildiğini gösterir.
“Taraflar, aralarındaki evlilik birliğinin temelinden sarsıldığını kabul ederek, karşılıklı anlaşma yoluyla boşanmayı kabul etmişlerdir.”
3. Çocukların Velayeti: Eşlerin müşterek çocukları varsa, çocukların velayetinin hangi tarafa bırakılacağı açıkça belirtilmelidir. Ayrıca çocukların eğitim, sağlık ve diğer temel ihtiyaçlarının nasıl karşılanacağına dair detaylar da eklenmelidir.
“Tarafların müşterek çocukları olan [çocuğun adı ve doğum tarihi]’nın velayeti anne/baba [adı soyadı]’na bırakılmıştır.”
4. Çocukla Kişisel İlişki Kurma (Görüşme Saatleri): Velayeti almayan ebeveynin çocukla ne zaman ve nasıl görüşeceği detaylı şekilde düzenlenmelidir. Bayramlar, yaz tatilleri, doğum günleri gibi özel günlerdeki düzenlemeler de bu madde kapsamında belirtilmelidir.
“Baba/anne, müşterek çocuk ile her ayın 1. ve 3. hafta sonlarında Cumartesi sabahı saat 10.00’dan Pazar akşamı saat 18.00’e kadar şahsi ilişki kurabilecektir.”
5. Nafaka Düzenlemeleri:
- Yoksulluk Nafakası: Boşanma sonrası maddi anlamda zor duruma düşecek eş lehine yoksulluk nafakası belirlenebilir.
- Çocuk için İştirak Nafakası: Çocuğun bakım ve eğitim giderlerini karşılamak amacıyla, velayeti almayan ebeveynin ödeyeceği iştirak nafakası düzenlenmelidir.
“Baba/anne, müşterek çocuk için aylık [belirli miktar] TL iştirak nafakası ödemeyi kabul etmiştir.”
6. Maddi ve Manevi Tazminat: Taraflardan biri diğerine maddi veya manevi tazminat talebinde bulunuyorsa, bu durum protokole açıkça eklenmelidir. Ancak anlaşmalı boşanma davalarında taraflar çoğunlukla bu haklarından feragat eder.
“Taraflar birbirlerinden maddi ve manevi tazminat talebinde bulunmayacaklarını kabul etmişlerdir.”
7. Mal Paylaşımı: Evlilik süresince edinilen malların paylaşımı bu protokolde net bir şekilde belirtilmelidir. Gayrimenkuller, araçlar, banka hesapları ve diğer taşınır/taşınmaz malların kime kalacağına dair düzenlemeler yapılmalıdır.
“Tarafların müşterek malı olan [adres bilgisi]’ndeki taşınmaz eşlerden [adı soyadı]’na devredilecektir.”
8. Eşyaların Paylaşımı: Ev eşyaları, ziynet eşyaları ve kişisel eşyaların nasıl paylaşılacağı detaylandırılmalıdır. Bu düzenleme olası tartışmaları önlemek adına önemlidir.
“Taraflar, evde bulunan tüm taşınabilir eşyaların paylaşıldığını ve birbirlerinden bu konuda herhangi bir hak talep etmeyeceklerini kabul etmişlerdir.”
9. Soyadı Kullanımı: Kadın, boşanma sonrasında evlilik soyadını kullanmak istiyorsa bu durumu protokole eklemelidir. Bu talep sadece haklı bir neden varsa kabul edilir.
“Kadın taraf, mesleki nedenlerle evlilik soyadını kullanmak istediğinden, bu talebin mahkemece kabul edilmesini talep etmektedir.”
10. Diğer Özel Hükümler: Tarafların uzlaştığı ve yasalara aykırı olmayan diğer konular da protokole eklenebilir. Örneğin, evcil hayvanın kimde kalacağı gibi özel düzenlemeler yapılabilir.
11. Hak ve Yükümlülüklerin Kabulü: Tarafların protokolde yer alan tüm maddeleri özgür iradeleriyle kabul ettiklerini belirten bir madde yer almalıdır.
“Taraflar, işbu protokolde yer alan tüm hüküm ve koşulları özgür iradeleriyle kabul ettiklerini beyan ederler.”
Protokol Hazırlarken Dikkat Edilmesi Gerekenler
- Açık ve Net İfadeler: Belirsizlik içeren ifadeler gelecekte anlaşmazlıklara yol açabilir. Bu nedenle maddeler net bir şekilde düzenlenmelidir.
- Hukuka Uygunluk: Protokolde yer alan hiçbir madde hukuka, ahlaka veya kamu düzenine aykırı olmamalıdır. Özellikle çocukların üstün yararı her zaman gözetilmelidir.
- Uzman Desteği: Protokolün eksiksiz ve doğru hazırlanması için bir boşanma avukatından destek almak önemlidir.

Anlaşmalı Boşanma Protokolü Örneği
TARAFLAR:
1- AD SOYAD (T.C. Kimlik No):
Adres:
VEKİLİ: Av. ……………………… (T.C. Kimlik No)
Adres: ………………………
Telefon: …………………
2- AD SOYAD (T.C. Kimlik No):
Adres:
VEKİLİ: Av. ……………………… (T.C. Kimlik No)
Adres: ………………………
Telefon: …………………
Taraflar yukarıda belirtilen kimlik bilgileriyle, herhangi bir baskı ya da zorlama olmadan özgür iradeleriyle boşanmaya karar vermiştir. Boşanmanın sonuçlarını ve müşterek çocukları olan ………….. ile ilgili düzenlemeleri içeren bu protokol, tarafların karşılıklı mutabakatı ile hazırlanmış olup, …………… tarihinde imzalanmıştır. Bu belge, …………………….. Aile Mahkemesi’ne sunulacak boşanma davası dilekçesine eklenmek üzere düzenlenmiştir.
MADDELER
- Boşanma Talebi:
Taraflar evlilik birliğini sonlandırma konusunda hemfikir olduklarını beyan eder ve aşağıda açıklanan şartlar doğrultusunda boşanmayı kabul ederler. - Ortak Konut:
Tarafların birlikte yaşadıkları ve ……………………… adresinde yer alan ortak konutta, boşanma kesinleşinceye dek …………… ikamet etmeye devam edecektir. Diğer taraf olan ……………, boşanma kararından sonra konutu terk edecektir. - Eşyaların Paylaşımı:
Ortak konutta kalmaya devam edecek olan ……………, evdeki eşyaların çoğunluğunu kullanmaya devam edecektir. Diğer taraf olan ……………, şahsi eşyalarını ve tarafların uzlaşarak belirlediği diğer eşyaları alacaktır. - Velayet ve Kişisel İlişki Kurulması:
Tarafların müşterek çocuğu olan …………’nın velayeti anne/baba ……………’ye verilecektir. Diğer ebeveyn, boşanma kararının kesinleşmesinden sonra çocuğu her ayın … hafta sonu veya …………… günlerinde yanına alacak ve dini bayramların … günü ile sınırlı olmak üzere çocukla vakit geçirecektir. - Ek Görüşme Talepleri:
Taraflardan biri, belirlenen tarihler dışında çocukla görüşme talep etmek isterse, en az ……… gün öncesinden diğer tarafa haber verecektir. Bu talepler makul gerekçelerle geri çevrilemez ve görüşme hakkı kötüye kullanılamaz. - İştirak Nafakası ve Eğitim Giderleri:
………………, müşterek çocuğun ihtiyaçlarını karşılamak üzere, …………. tarihinden itibaren her ay ……… TL iştirak nafakası ödemeyi kabul eder. Nafaka ödemesi, …………… Bankası’nın IBAN: TR……………………….. numaralı hesaba her ayın ……… gününe kadar yapılacaktır.
Nafaka miktarı her yıl sonunda ÜFE-TÜFE oranları doğrultusunda (%……’den az olmamak şartıyla) artırılacaktır. Olağanüstü durumlarda (çocuğun ihtiyaçlarındaki ani değişiklikler ya da nafaka ödeyenin gelirindeki büyük artışlar gibi) bu oran yeniden değerlendirilebilecektir. - Müşterek Araç Hakkında Düzenleme:
……………… plakalı ve ……… marka/model olan araç, boşanma kararının kesinleşmesini takip eden ayın …’ine kadar taraflardan …………’e devredilecektir. Araç devri karşılığında, diğer taraf olan …………, katkı payını ve faizini içeren toplam ………… TL’yi peşin olarak ödeyecektir. Ödeme yapıldıktan sonra araç üzerindeki pay devir işlemi en geç … gün içinde tamamlanacaktır. - Ortak Taşınmaz Hakkında Hükümler:
Tarafların müştereken sahibi olduğu …………………………… adresindeki taşınmazın payı, ………… tarafından …………..’a devredilecektir. Taraflardan ………… bu taşınmaz için yaptığı katkı payını ve faizini içeren toplam ………… TL tutarını boşanma kararının kesinleşmesini takip eden ayın …’ine kadar ödeyecektir. Ödeme sonrası, tapu devri en geç … gün içinde tamamlanacaktır. - Tazminat Düzenlemeleri:
Taraflardan …………., diğer tarafa ………… TL maddi tazminat ve ………… TL manevi tazminat ödeyecektir. (Taraflar arasında tazminat talebi yoksa bu maddeye “Taraflar birbirlerinden maddi veya manevi tazminat talebinde bulunmayacaklardır.” ibaresi eklenmelidir.)
Taraflar, boşanma sürecinde ortaya çıkan tüm yargılama giderleri ve vekalet ücretlerinden kendi paylarına düşen kısmı ödemeyi kabul ederler. - Ziynet Eşyaları:
Evlilik sırasında takılan ve toplam değeri ………… TL olan ziynet eşyaları …………’de kalacaktır. Ayrıca evlilik süresince hediye edilen tüm kişisel ziynet eşyaları da aynı şekilde bu tarafta kalacaktır. Diğer tarafın bu konuda herhangi bir talebi bulunmamaktadır. - Kadının Soyadı Kullanımı:
Taraflardan ………… boşanma sonrası kendi soyadını olan ……………’yi kullanacaktır. (Kadın, evlilik soyadını kullanmaya devam etmek istiyorsa bu maddeye “Kadın mesleki/kişisel nedenlerle eski soyadını kullanmaya devam edecektir.” ifadesi eklenmelidir.) - Son Hükümler:
Bu protokol ……… tarihinde, …………………………… adresinde 3 nüsha olarak düzenlenmiş ve taraflarca okunup, özgür iradeleriyle imzalanmıştır.
İMZALAR:
TARAF 1: _____________
TARAF 2: _____________
VEKİLİ (TARAF 1): _____________
VEKİLİ (TARAF 2): _____________
Anlaşmalı Boşanma Yargıtay Kararları
Aşağıda yer alan Yargıtay kararı, https://karararama.yargitay.gov.tr/ adresinden alınmıştır.
2. Hukuk Dairesi 2008/12380 E., 2009/14833 K.
“İçtihat Metni”
MAHKEMESİ: Asliye Hukuk (Aile) Mahkemesi
Taraflar arasındaki davanın yapılan muhakemesi sonunda mahalli mahkemece verilen ve yukarıda tarih numarası gösterilen hüküm velayet yönünden temyiz edilmekle evrak okunup gereği görüşülüp düşünüldü.
Dosyadaki yazılara, kararın dayandığı delillerle kanuni gerektirici sebeplere ve özellikle tarafların duruşmadaki beyanları nazara alınarak anlaşmalı boşanmaya karar verilmiş bulunmasına göre yerinde bulunmayan temyiz isteğinin reddiyle usul ve kanuna uygun olan hükmün ONANMASINA, aşağıda yazılı onama harcının temyiz edene yükletilmesine peşin alınan harcın mahsubuna, işbu kararın tebliğinden itibaren 15 gün içinde karar düzeltme yolu açık olmak üzere oyçokluğuyla karar verildi.22.07.2009 (Çarş.)
KARŞI OY YAZISI
Tarafların anlaşmalı olarak (TMK m. 166 f. III) boşanmalarına karar verildiği ve hükmün anlaşmalı boşanmanın “fer’i hükümlerinde oluşan çekişme” sebebiyle temyiz edildiği konusunda değerli çoğunluk ile aramızda görüş birliği vardır.
Çekişme nedir?;
Değerli çoğunluk, anlaşmalı boşanma davalarında “boşanmanın fer’i hükümlerinde” oluşan bozmaya yönelik temyiz sebebinin hükmün tamamını sakatlamadığı ve hükmün boşanma bölümünün fer’i hükümlere yönelik temyiz davasına rağmen kesinleştiği düşüncesindedir.
Anlaşmalı boşanma davası diğer boşanma davalarından “farklı özellikler” taşımaktadır.
Evlilik en az bir yıl sürmüş ise, eşlerin birlikte başvurması ya da bir eşin diğerinin davasını kabul etmesi hâlinde, evlilik birliği temelinden sarsılmış sayılır. Bu hâlde boşanma kararı verilebilmesi için, hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi ve boşanmanın malî sonuçları ile çocukların durumu hususunda taraflarca kabul edilecek düzenlemeyi uygun bulması şarttır. Hâkim, tarafların ve çocukların menfaatlerini göz önünde tutarak bu anlaşmada gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir. Bu değişikliklerin taraflarca da kabulü hâlinde boşanmaya hükmolunur. Bu hâlde tarafların ikrarlarının hâkimi bağlamayacağı hükmü uygulanmaz.
Görüldüğü üzere anlaşmalı boşanma davalarında hâkimin;
Tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi,
Boşanmanın malî sonuçları ile çocukların durumu hususunda taraflarca kabul edilecek düzenlemeyi uygun bulması,
Tarafların ve çocukların menfaatlerini göz önünde tutarak bu anlaşmada gerekli gördüğü değişiklikleri yapması durumunda bu değişikliklerin taraflarca da kabulü hâlinde boşanmaya hükmolunur.
Açıklanan koşullarda oluşan herhangi bir çekişme/temyiz hükmün “tamamını” sakatlayacağından anlaşmalı boşanma davalarında hükmün “bir bölümünün kesinleştiğini” düşünmek anlaşmalı boşanma davasının doğası ile bağdaşmaz. Başka bir anlatımla boşanmanın “fer’i hükümlerinde oluşan sakatlığa/çekişmeye/temyize rağmen tarafları “anlaşmalı” boşanmış kabul etmek mümkün değildir.
Temyiz davacısının temyiz dilekçesinde boşanmanın “fer’i hükümlerinde anlaşamadıklarını açıkça bildirmesine rağmen “anlaşma varmış” gibi kabulde bulunan değerli çoğunluğun farklı görüşüne katılma olanağım yoktur.

Berre Olcay, 2015-2020 yılları arasında Medipol Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nde Hukuk Lisans eğitimini tamamlamıştır. 2018-2019 yılları arasında İstanbul Barosu tarafından düzenlenen Yasal İngilizce ve Terminoloji Sertifika Programı’na katılarak, yedi ay süren eğitim sonunda sertifikasını almıştır. 2016 yılında İrlanda’da bulunan EF Executive Language Institute’da İngilizce dil yeteneklerini geliştirmiş ve C1 seviyesinde İngilizce sertifikası almıştır. İstanbul ve Bursa’da faaliyet gösteren Berre Olcay hem yerli hem de yabancı müvekkillere yönelik kapsamlı çözümler sunmaktadır.
Write a comment: